Görev Tanımı Nasıl Olmalı? Antropolojik Bir Perspektiften İnsan ve Rolün Dansı
Bir antropolog olarak dünyayı anlamaya çalışırken fark ettiğim ilk şey, insanın yalnızca “yaşayan” bir varlık değil, aynı zamanda “tanımlayan” bir varlık olduğudur. Her kültürde insanlar rollerini, görevlerini, kimliklerini sembollerle örerler. Görev tanımı dediğimiz şey, modern iş yaşamında bir belge veya açıklama gibi görünse de, aslında bir kültürün düzen ve anlam yaratma biçimidir.
Gelin birlikte bu soruyu soralım: “Görev tanımı nasıl olmalı?” Belki de bu sorunun cevabı, yalnızca insan kaynakları politikalarında değil, insanın kendini nasıl var ettiğinde saklıdır.
Ritüellerin Işığında: Görev Tanımı Bir Toplumsal Tören midir?
Her toplum, bireyin topluluk içindeki yerini belirlemek için ritüellere başvurur. İlkel kabilelerde bu, erginlenme töreni olabilir; modern ofislerde ise ilk iş günündeki oryantasyon toplantısı.
Bir görev tanımı, tıpkı bir ritüel metni gibi, bireye “sen kim olacaksın” sorusunun cevabını verir.
Yeni işe başlayan bir birey, görev tanımını okuduğunda aslında topluluğun kurallarını, rollerini ve sınırlarını öğrenir. Görev tanımı burada bir belge değil, bir geçiş ritüelinin parçasıdır.
Antropolojik olarak bakıldığında, bu tanım bireyi “içeri alır” ve topluluğun sembolik düzenine bağlar. Tıpkı bir kabiledeki dansın veya maskenin işlevi gibi, görev tanımı da aidiyetin görünmeyen bir ifadesidir.
Semboller ve Diller: Rolün Görünmeyen Kodu
Her görev tanımı, sembollerle konuşur.
“Koordinatör”, “uzman”, “yönetici”, “asistan” gibi unvanlar sadece kelimeler değildir; bunlar, bir örgüt içindeki güç ilişkilerini, bilgi hiyerarşisini ve sorumluluk alanlarını işaret eden sembolik kodlardır.
Bir antropolog olarak bu unvanlara bakarken, kelimelerin ardındaki kültürel yükleri görmek gerekir.
Bazı toplumlarda “lider” olmak, topluluğun ruhani rehberi anlamına gelirken; modern iş dünyasında “yönetici”, verimlilik ve kontrolün temsilcisidir.
Dolayısıyla görev tanımı, yalnızca bireyin ne yapacağını değil, nasıl bir kimlik taşıyacağını da söyler.
Bu nedenle iyi bir görev tanımı, teknik yeterliliklerin ötesine geçip, kültürel bir anlatı oluşturmalıdır.
“Senin işin şu şu maddelerden ibaret” demek yerine, “bu topluluk içinde senin katkın şu anlamı taşıyor” diyebilmelidir.
Topluluk Yapısı: Görev Tanımı Bir Sosyal Harita
Toplumların yapısı, görevlerin birbirine nasıl bağlandığını belirler. Antropoloji bize, hiçbir görev tanımının bağımsız olmadığını öğretir; her görev, başka bir görevle ilişkilidir.
Bir köyde avcı, çiftçiye; çiftçi, zanaatkâra; zanaatkâr, şamana bağlıdır.
Modern iş dünyasında ise pazarlama, üretime; üretim, lojistiğe; lojistik, yönetime bağlıdır.
Bu ilişkiler ağı içinde görev tanımı, bir tür sosyal koordinat sistemi oluşturur.
İyi bir görev tanımı, bireyi yalnız bırakmaz; onu bu ağın içine konumlandırır.
Bu yüzden görev tanımı, sadece bireyin sorumluluklarını değil, aynı zamanda ilişkisel sınırlarını da tanımlamalıdır.
Kimlik ve Aidiyet: Görevin Kültürel Anlamı
Her insan, yaptığı işle kimliğini kurar. Antropolojik olarak “ben kimim?” sorusu çoğu zaman “ne yapıyorum?” sorusuyla iç içedir.
Görev tanımı, bu kimlik inşasının temel metnidir.
Bir işte çalışan kişi, o tanımla birlikte kimliğini topluluk önünde onaylar.
Ancak burada ince bir denge vardır: Eğer görev tanımı çok katıysa, birey kimliğini geliştiremez; çok belirsizse, birey yönsüzleşir.
Bu nedenle antropolojik açıdan ideal bir görev tanımı, hem kolektif düzeni hem de bireysel yaratıcılığı destekleyen bir metin olmalıdır.
Düşünmeye Değer Sorular
– Görev tanımı bir sözleşme midir, yoksa modern dünyanın bir “inanç bildirgesi” mi?
– Ritüellerle şekillenen bu metinlerde, bireyin özgürlüğü ne kadar yer bulur?
– Bir topluluk, üyelerinin rollerini yeniden tanımlamadığında kültürel olarak durağanlaşır mı?
Sonuç: Görev Tanımı Bir Kültürel Ayna
“Görev tanımı nasıl olmalı?” sorusu, aslında “bir topluluk nasıl anlam kurar?” sorusuyla eşdeğerdir.
Bir görev tanımı, sadece yapılacak işleri değil, topluluğun değerlerini, inançlarını ve kimlik kurgusunu da taşır.
Antropolojik olarak bakıldığında, bu metin bir kültürel ayna gibidir: Kurumun kendini nasıl gördüğünü, insanı nereye koyduğunu yansıtır.
Sonuçta, görev tanımı yalnızca “ne yapılacak” sorusuna değil, “kim olacağız” sorusuna da yanıt verir.
Ve belki de bu yüzden, her görev tanımı, insanlığın en eski öyküsünün —bir toplulukta yer bulma arzusunun— modern bir versiyonudur.