Kösem Sultan Kimdir? Hürrem Sultan’ın Nesi Olur?
Hürrem Sultan’ın iktidarını geride bırakıp, Kösem Sultan’a geçiş… Bu iki kadının tarih kitaplarında yer etmesi, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki en güçlü kadın figürlerinden ikisi olmalarından kaynaklanıyor. Ancak bu ikisinin birbirleriyle olan bağlantısı, halk arasında sıklıkla tartışma yaratır. Gerçekten de, Kösem Sultan Hürrem Sultan’ın nesidir? Bu sorunun cevabı sadece tarihi bilgilere dayalı değil, aynı zamanda daha derin ve kritik bir sorgulamanın parçasıdır. Tarih, kadınların hükümetin arka planındaki gücünü kabul etmeye zorlanmış olsa da, bu iki sultanın imparatorluktaki rolü ve birbirlerine olan ilişkisi, kadın hakları, politik güç ve dönemin genel yapısı konusunda düşündürmeye devam ediyor. Kösem Sultan, Hürrem Sultan’ın devamı mı, yoksa ondan tamamen farklı bir figür mü?
Kösem Sultan ve Hürrem Sultan Arasındaki İlişki
Hürrem Sultan ve Kösem Sultan arasında bir benzerlik bulmak kolaydır, çünkü her ikisi de aynı erkek tarafından, yani Sultan I. Ahmet tarafından saraya alınmış ve önemli bir etki sahibi olmuş kadınlardır. Ancak burada işin içine giren karmaşıklık, Hürrem Sultan’ın saltanatın zirvesine ulaşan ilk kadını olması ve Kösem Sultan’ın ise bir başka dönemin iktidarını elinde bulundurmasıdır. Hürrem Sultan, Sultan Süleyman’ın gözdesi olmasının ötesinde, saltanatında aktif bir şekilde rol almış, siyasette söz sahibi olmuş bir kadındı. Peki, Kösem Sultan için de aynı şeyi söyleyebilir miyiz?
Kösem Sultan, Hürrem Sultan’dan sonra saraydaki gücünü pekiştiren ve uzun süre Osmanlı İmparatorluğu’nda etkin bir yönetici olan bir figürdür. Ancak burada dikkat edilmesi gereken, Kösem Sultan’ın sadece kendi hükümetini kurmadığı, aynı zamanda oğulları üzerinden iktidarını sürdürdüğüdür. Hürrem Sultan, kendi yerine bir kadın sultanın geçmesini sağlamış, saltanatın iç işlerinde çok güçlü bir iz bırakmış olsa da, Kösem Sultan’ın iktidarı daha çok bir annelik üzerinden, oğullarının hükümetinde gizli bir şekilde hükmetmeye dayalıdır.
İktidarın Derinliklerinde Kaybolan Kadınlık
Kösem Sultan ve Hürrem Sultan’ı karşılaştırırken, Osmanlı’daki kadınların saltanattaki rollerini sorgulamadan edemeyiz. Birincisi, her iki sultan da Osmanlı’daki patriyarkal yapının içinde kadınların devlet yönetimine müdahale etmelerinin ne kadar zor olduğunun somut örnekleridir. Hürrem Sultan ve Kösem Sultan’ın başarıları, bir bakıma Osmanlı İmparatorluğu’ndaki “gizli” iktidar mücadelelerinin sembolüdür. Ancak bir soruyu sormadan geçmek de imkansızdır: Bu kadınlar gerçekten kendi kimlikleriyle mi hükmettiler, yoksa iktidarın gölgesinde, erkeklerin arka planda bıraktığı boşluğu mu doldurdular?
Kösem Sultan’ın annelik üzerinden gücünü sürdürmesi, onu bir yönüyle daha zayıf ve daha “doğal” bir iktidar figürü kılar. Kadınların gücü, sürekli olarak bir erkek figürüne, bir oğul ya da koca figürüne dayandırıldığında, bu güçlü kadın figürleri hala ne kadar bağımsızdır? Elbette, Kösem Sultan’ın dönemin en güçlü hükümdarı olması, aslında kadınların iktidara müdahale etme biçimlerinin de dönüşümünü gösterir. Ancak, bu başarıyı yine de o dönemin erkek egemen yapısı üzerinden analiz etmek gerekir.
Hürrem Sultan ve Kösem Sultan Arasındaki İktidar Mücadelesi
Bu noktada şu soruyu da sormadan edemeyiz: Hürrem Sultan ve Kösem Sultan arasında gerçekten bir iktidar mücadelesi var mıydı, yoksa farklı zamanlarda yaşayan bu iki figür, birbirinin mirası ve politik doğrultusu üzerinde mi yükseldi? Kösem Sultan, iktidarını ancak Hürrem Sultan’ın kurduğu temelin üzerine inşa edebilmiştir. Ancak bu, Kösem Sultan’ın sadece “Hürrem Sultan’ın varisi” olduğu anlamına gelmez. O, zamanının koşullarına uygun olarak bir tür “kadın iktidarını” inşa etmiştir. Bu, aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğu’ndaki geleneksel kadın rollerinin ne kadar esnek olabileceğini gösterir.
Tartışmaya Açık Sonuçlar
Sonuç olarak, Kösem Sultan ile Hürrem Sultan’ın ilişkisini derinlemesine tartıştığımızda, ikisi arasında bir nevi “miras” bağlantısı olsa da, bu bağlantı sadece kan bağı ya da dönemin patriyarkal yapısının doğal bir sonucu değildir. Her iki kadının da iktidar üzerinde farklı şekillerde etkisi olmuş, ancak birbirlerini doğrudan etkilemiş olmaktan çok, birbirlerinin başarılarının üzerinde yükselmişlerdir. Peki, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki bu kadın figürlerinin “gerçekten” iktidar sahibi olabilmeleri için, erkeklerin gölgesinde kalmadan kendi güçlerini ortaya koymaları mümkün müydü? Hürrem Sultan ve Kösem Sultan’a yapılan övgüler, kadınların tarihteki yerini sorgulayan soruları daha da derinleştirmiyor mu?
Kösem Sultan’ın Hürrem Sultan’ın bir devamı mı olduğu, yoksa ondan çok daha farklı bir karakterin tezahürü mü olduğu tartışması, hala geçerliliğini koruyan ve tarihsel analizler gerektiren bir konudur.