Kaplıcalar Nerede Meşhur? Sıcak Suların Ötesinde Toplumsal Cinsiyet, Empati ve Adalet Üzerine Bir Yolculuk
Bir kaplıcaya gitmek… kulağa basit bir dinlenme planı gibi gelebilir, değil mi? Oysa sıcak suyun buharı yalnızca bedeni değil, toplumun derinlerinde biriken eşitsizlikleri de görünür kılar. “Kaplıcalar nerede meşhur?” sorusuna coğrafi bir cevap vermek kolaydır: Afyon, Yalova, Kütahya, Sivas, Balıkesir, Erzurum… Ama asıl mesele o sıcak suyun etrafında kurulan sosyal düzen, kimlere nasıl hizmet ettiği ve kimleri dışarıda bıraktığıdır. Bu yazı, kaplıcaların coğrafyasından çok daha fazlasını konuşmak için bir davet.
Türkiye’de Kaplıca Kültürünün Coğrafyası
Türkiye, yer altı zenginlikleri bakımından dünyanın en önemli jeotermal kuşaklarından biri üzerinde yer alır. Afyonkarahisar’daki Gazlıgöl, Yalova Termal, Kütahya Yoncalı, Sivas Balıklı Kaplıca ve Balıkesir Gönen gibi merkezler hem tedavi hem turizm açısından öne çıkar. Bu bölgeler yalnızca sağlık turizmi değil, sosyal buluşma ve geleneksel şifa pratiklerinin de merkezi hâline gelmiştir.
Ancak coğrafi zenginlik tek başına yetmez. Asıl mesele bu kaynakların kimin için, nasıl ve hangi bakış açısıyla kullanıldığıdır.
Toplumsal Cinsiyet: Kadınlar İçin Alan mı, Duvar mı?
Kaplıcalar tarih boyunca kadınlar için hem özgürleşme hem de kısıtlanma alanı olmuştur. Kadınların kaplıcalardaki varlığı çoğu zaman “dinlenme” ya da “aileyle vakit geçirme” gibi pasif rollerle çerçevelenir. Oysa kadınlar için kaplıca deneyimi bundan çok daha fazlasıdır: sosyal destek ağı kurma, bedenle barışma, kendine zaman ayırma ve patriyarkanın dayattığı ritimlerden uzaklaşma alanıdır.
Birçok kadın için kaplıca, yalnızca fiziksel iyileşme değil; ruhsal bir sığınaktır. Kadınlar bu alanlarda empati ve dayanışma ile hareket eder, sağlıkla ilgili bilgileri paylaşır, bazen sessizce birbirlerine yaslanır. Ancak bu deneyimi herkes için erişilebilir kılmak gerekir. Kadınların güvenliği, mahremiyeti ve ekonomik erişimi sağlanmadan, kaplıcalar toplumsal adaletin bir parçası olamaz.
Erkeklerin Alanı: Çözüm Odaklı ve Analitik Yaklaşım
Toplumsal roller gereği erkekler kaplıcaları daha analitik ve işlevsel bir gözle görür. “Bel ağrısı için etkili mi?”, “Kaç seans yeterli olur?”, “En uygun fiyatlı paket hangisi?” gibi sorular daha sık duyulur. Bu yaklaşımda sorun çözme ve fayda maksimizasyonu öne çıkar. Ancak bu da tek başına yeterli değildir. Çünkü kaplıca yalnızca bir “tedavi hizmeti” değil, sosyal bir mekândır. Erkeklerin de bu alanı toplumsal eşitliğin bir parçası olarak görmesi gerekir.
Çeşitlilik ve Erişim: Sıcak Sulara Kimin Ayağı Değiyor?
Kaplıcaların en büyük sorunlarından biri erişimdir. Yüksek ücretler, ulaşım zorlukları ve tesislerin fiziksel engellilere uygun olmaması pek çok kişiyi dışarıda bırakır. LGBTİ+ bireyler için güvenli alan eksikliği, göçmenlerin dil ve kültür bariyerleri, yaşlı bireylerin altyapı sorunlarıyla karşılaşması gibi meseleler hâlâ yeterince konuşulmaz.
Bir sosyal adalet perspektifinden bakıldığında, kaplıca yalnızca “gidenin keyif aldığı” bir mekân değil, toplumun kapsayıcılık testidir. Eğer herkes bu hizmete eşit şekilde erişemiyorsa, o zaman ortada bir eksiklik vardır.
Sosyal Adalet İçin Yeni Bir Kaplıca Politikası Mümkün mü?
Bu noktada yerel yönetimlere ve özel işletmelere büyük sorumluluk düşer. Kadın ve erkeklere eşit zaman dilimleri sunan, engelli dostu tasarımlar yapan, düşük gelirli gruplar için sosyal tarifeler uygulayan, kültürel çeşitliliğe saygı gösteren kaplıca politikaları mümkündür. Bazı Avrupa ülkelerinde “sosyal kaplıca kredisi” gibi modeller uygulanıyor — neden bizde de olmasın?
Okura Sorular: Perspektifinizi Paylaşın
- Kaplıca deneyiminizi etkileyen toplumsal faktörler neler oldu?
- Kendinizi bu alanlarda güvende, kapsanmış ve temsil edilmiş hissediyor musunuz?
- Kaplıcaların daha adil ve kapsayıcı olması için sizce ne yapılmalı?
Sonuç: Sıcak Sular Soğumadan Yüzleşmemiz Gerekenler
“Kaplıcalar nerede meşhur?” sorusu artık sadece bir coğrafya sorusu değildir. Bu sorunun içinde kadınların hikâyeleri, erkeklerin beklentileri, engellilerin mücadeleleri, göçmenlerin sesleri ve LGBTİ+ bireylerin varoluş mücadelesi vardır. Kaplıca, toplumun aynasıdır; kimleri içeri alıyor, kimleri dışarıda bırakıyor, kimlerin hikâyesini dinliyor, kimlerin sesini bastırıyor?
Şimdi sıcak suların rahatlatıcı etkisine teslim olmadan önce bir an durup düşünelim: O su gerçekten herkese iyi geliyor mu?